Het knetterende geluid van hout in een open haard of kampvuur roept bij veel mensen direct een warm en gezellig gevoel op. Maar heb je je ooit afgevraagd waarom hout eigenlijk knettert? Dat geluid is geen toeval. Het is het resultaat van een samenspel tussen vocht, gassen, hars en de natuurlijke structuur van hout.
In dit artikel leg ik je precies uit wat er gebeurt zodra hout in aanraking komt met vuur.
Waarom knettert hout eigenlijk?
De belangrijkste oorzaak van knetterend hout is opgesloten vocht. Zelfs goed gedroogd haardhout bevat altijd nog een kleine hoeveelheid water. Zodra het hout heet wordt, verandert dat water in stoom. Stoom zet sterk uit en bouwt druk op binnenin de houtvezels. Op een gegeven moment kan die druk niet meer worden vastgehouden en barst het hout lokaal open. Dat kleine “explosietje” hoor je als een knetter.
Daarnaast zitten er in hout ook lucht en vluchtige gassen opgesloten. Tijdens het verbranden komen die vrij en zorgen ze voor extra druk. Vooral wanneer deze gassen plotseling ontsnappen, ontstaan de scherpe knallen die je soms hoort.
Een andere factor is hars. Zachthoutsoorten zoals den en spar bevatten relatief veel hars. Hars wordt vloeibaar bij verhitting en kan vervolgens koken. Net als water vormt dit kleine gasbelletjes die uiteenspatten zodra ze het oppervlak bereiken. Dat geeft vaak een feller en onregelmatiger geknetter, soms zelfs met kleine vonken erbij.
Ook de structuur van hout speelt een rol. Hout bestaat uit lange vezels met kleine kanaaltjes. Wanneer de buitenkant snel verbrandt maar de binnenkant nog koel is, ontstaat spanningsverschil. Dat zorgt voor scheurtjes en barstjes die hoorbaar knappen.
Waarom knettert het ene hout meer dan het andere?
Niet elk stuk hout klinkt hetzelfde in het vuur. Nat hout knettert veel meer dan goed gedroogd hout, simpelweg omdat er meer vocht moet ontsnappen. Ook houtsoort maakt verschil. Zachtere houtsoorten met veel hars knetteren meestal meer dan hardhout zoals eik of beuk.
Vers gekapt hout is daarom berucht in de haard. Het bevat nog veel water en geeft naast extra knetteren ook meer rook en minder warmte. Goed gedroogd haardhout brandt rustiger, efficiënter en met minder geluid.
De grootte van de blokken telt ook mee. Dikke stukken houden warmte langer vast aan de binnenkant, waardoor de druk zich sterker kan opbouwen voordat die ontsnapt.
Is knetterend hout slecht?
Nee, niet per se. Knetteren hoort bij verbranding van natuurlijk hout. Wel kan het betekenen dat het hout nog vrij vochtig is of veel hars bevat. In een open haard kan dat leiden tot vonkjes, dus een vonkenscherm is geen overbodige luxe.
Wil je zo min mogelijk geknetter? Gebruik dan goed gedroogd hardhout en laat nat of vers hout eerst minstens een jaar drogen. Zo weet je voortaan precies wat er gebeurt wanneer dat gezellige vuur weer begint te praten.
